هنگ درام فقط یک مدل ندارد. تعداد نت، گام، جنس فولاد و سازنده باعث می شود دو هنگ درام ظاهرا مشابه، صدا و کاربرد کاملا متفاوتی داشته باشند. اگر این تفاوت ها را نشناسید، ممکن است سازی بخرید که با سطح موسیقیایی یا سلیقه شنیداری شما هماهنگ نیست و عملا کنار گذاشته می شود.
در این مقاله انواع هنگ درام را بر اساس چهار معیار اصلی بررسی می کنیم و در پایان، مشخصات دقیق سازی را می گوییم که برای شروع یادگیری منطقی ترین انتخاب است.
در این مطلب میخوانید
هنگ درام، هندپن و پانتام؛ یک ساز با چند اسم
قبل از بررسی انواع، یک ابهام رایج را روشن کنیم: هنگ درام، هندپن و پانتام اسم های مختلف یک خانواده ساز هستند، نه سه ساز متفاوت.
نام اصلی این ساز «هنگ» (Hang) است؛ سازی که سال ۲۰۰۰ توسط فلیکس رونر و سابینا شرر در شرکت پن آرت (PANArt) سوئیس ساخته شد. چون «هنگ» نام تجاری ثبت شده پن آرت بود، سازنده های بعدی از واژه عمومی «هندپن» (Handpan) استفاده کردند. «پانتام» هم نام دیگری برای همین خانواده است. در ایران عبارت «هنگ درام» جا افتاده و ما هم در ادامه از همین اسم استفاده می کنیم.
ساختار همه انواع هنگ درام ها یکسان است: دو کاسه فولادی به هم چسبیده که سطح بالایی یک نت مرکزی به نام دینگ (Ding) و چند فرورفتگی نت دار دور آن دارد و کف ساز یک دهانه صوتی به نام گو (Gu) دارد. تفاوت انواع، در جزئیات همین ساختار است.
نکته مهم: سازی که به جای فرورفتگی، زبانه های برش خورده روی سطح دارد هنگ درام نیست؛ تانگ درام است که سازوکار و صدای متفاوتی دارد. تفاوت کامل این دو را در مقاله تانگ درام چیست و چه تفاوتی با هنگ درام دارد توضیح داده ایم.
انواع هنگ درام بر اساس تعداد نت
تعداد نت، اولین و مهم ترین معیار دسته بندی هنگ درام است چون مستقیما تعیین می کند چه قطعاتی را می توانید بنوازید.
تعداد نت ترکیب رایج مناسب برای:
- ۸ نت دینگ + ۷ نت شروع کلاس هنگدرام با بودجه محدودتر
- ۹ نت دینگ + ۸ نت رایج ترین انتخاب هنرجوها؛ تعادل قیمت و امکانات
- ۱۰ تا ۱۲ نت دینگ + نت های بیشتر در سطح بالا هنرجوی سطح متوسط که ملودی های متنوع تر می خواهد
- ۱۳ نت به بالا (موتانت) نت های اضافه در سطح پایینی ساز هم اضافه می شود نوازنده حرفه ای؛ نواختن آن به مهارت بیشتری نیاز دارد
هرچه تعداد نت بیشتر شود، فاصله نت ها روی سطح ساز کمتر و کنترل دقیق ضربه ها سخت تر می شود. به همین دلیل نت بیشتر برای شروع، مزیت نیست؛ محدودیت است. مدل های ۸ و ۹ نت فضای کافی برای تمرین تکنیک های پایه دارند و تا مدت ها نیاز هنرجو را پاسخ می دهند.
انواع هنگ درام بر اساس گام
هر هنگ درام روی یک گام مشخص کوک می شود و برخلاف پیانو یا گیتار، وسط نوازندگی نمی توانید گام را عوض کنید. این یعنی انتخاب گام، شخصیت صدایی ساز شما را برای همیشه تعیین می کند.
گام های پرکاربرد در بازار:
ر مینور کرد (D Kurd): محبوب ترین گام هنگ درام در ایران و جهان. صدایی احساسی و ملایم دارد، با بیشتر قطعات آموزشی هماهنگ است و منابع آموزشی فراوانی برای آن وجود دارد. اکثر مدرس ها آموزش را با همین گام شروع می کنند.
سلتیک مینور (Celtic Minor): صدایی رویایی و سبک دارد و چون یک نت کمتر از کرد در ردیف اصلی دارد، نواختن آن برای مبتدی ساده است.
هیجاز (هجاز) (Hijaz): حال و هوای شرقی و عربی دارد. برای گوش ایرانی جذاب است اما قطعات آموزشی کمتری بر پایه آن نوشته شده است.
گام های ماژور: صدایی شاد و روشن دارند و برای موسیقی کودک و فضاهای مثبت مناسب اند؛ اما تنوع مدل های آن در بازار ایران کمتر است.
اگر قصد همنوازی دارید، گام ساز شما باید با ساز همراه هماهنگ باشد. این موضوع در کلاس های گروهی اهمیت پیدا می کند و بهتر است قبل از انتخاب گام، با مدرس خود مشورت کنید.
انواع هنگ درام بر اساس جنس فولاد
جنس ورق فولادی، دومین عامل تعیین کننده کیفیت صداست و دو نوع اصلی دارد:
1. فولاد نیتریدشده (Nitrided): سطح فولاد با عملیات حرارتی نیتروژنی سخت می شود. صدای این نوع، ضربی تر و خشک تر است و سریع تر قطع می شود. برای سبک های ریتمیک و پرضرب مناسب تر است.
2. استنلس استیل (Stainless Steel): صدای کشیده تر با ساستین (ادامه صدا) بلندتر تولید می کند و در برابر رطوبت و زنگ زدگی مقاوم تر است. برای نوازندگی ملودیک و فضاسازی آرام، انتخاب بهتری است.
هیچ کدام از این دو «بهتر» نیست؛ انتخاب به سبک صدایی مورد علاقه شما بستگی دارد. پیشنهاد عملی: قبل از تصمیم، نمونه صدای هر دو جنس را با هدفون گوش کنید یا در آموزشگاه هر دو را از نزدیک امتحان کنید.
هنگ درام ایرانی بهتر است یا خارجی؟
در بازار ایران هم برندهای داخلی مانند وندا، آرشا، اکو و کیتا فعال هستند و هم مدل های وارداتی از سازنده های خارجی پیدا می شود.
واقعیت این است که کیفیت هنگ درام بیش از آنکه به کشور سازنده وابسته باشد، به دقت کوک و کیفیت ساخت همان یک ساز مشخص بستگی دارد؛ چون هنگ درام سازی دست ساز است و حتی دو ساز یک برند می توانند صدای متفاوتی داشته باشند. برندهای ایرانی طی سال های اخیر کیفیت قابل قبولی پیدا کرده اند و مزیت مهم شان دسترسی آسان به خدمات کوک مجدد در داخل کشور است. مدل های خارجی معتبر معمولا صدادهی یکدست تری دارند اما تهیه آن ها پرهزینه تر است و برای کوک مجدد هم دسترسی به سازنده ندارید.
معیار درست انتخاب، شنیدن صدای همان ساز مشخص و تست سلامت کوک آن است، نه صرفا نام برند. جزئیات بازه های قیمتی و اینکه ساز را از کجا و با چه چک لیستی بخرید را در راهنمای خرید هنگ درام بررسی کرده ایم.
مینی هنگ درام؛ مراقب اشتباه رایج بازار باشید
سازهای کوچکی که با نام «مینی هنگ درام» فروخته می شوند در بیشتر موارد در واقع تانگ درام هستند، نه هنگ درام واقعی. هنگ درام استاندارد قطری حدود نیم متر دارد و کوچک کردن واقعی آن، کیفیت نت ها را به شدت محدود می کند.
اگر هدف شما یادگیری اصولی هنگ درام است، مینی مدل ها جایگزین مناسبی نیستند؛ چون تکنیک های انگشت گذاری و کنترل صدا روی آن ها قابل تمرین نیست. این سازها بیشتر برای سرگرمی یا هدیه مناسب اند.
کدام هنگ درام برای شروع بهتر است؟
برای شروع آموزش هنگ درام بهترین گزینه یک هنگ درام ۹ نت با گام ر مینور کرد، رایج ترین و کم ریسک ترین انتخاب برای شروع یادگیری است.
دلیل این برای هنرجوهای مبتدی:
- ۹ نت فضای کافی برای همه تمرین های مقدماتی و متوسط را دارد و سطح ساز آنقدر شلوغ نیست که کنترل ضربه سخت شود.
- گام ر مینور کرد بیشترین منابع آموزشی، نت و قطعه تمرینی را دارد و تقریبا همه مدرس ها با آن آموزش می دهند.
- در صورت تصمیم به فروش، بازار دست دوم این ترکیب از همه فعال تر است.
برای جنس فولاد، اگر بین دو گزینه مردد هستید، برای شروع تفاوت تعیین کننده ای در یادگیری ایجاد نمی کند؛ با بودجه و سلیقه صدایی خودتان تصمیم بگیرید.
یک توصیه مهم قبل از هر انتخابی: اگر هنوز ساز ندارید، لازم نیست برای شروع کلاس صبر کنید تا ساز بخرید. در تمام جلسات کلاس هنگ درام می توانید با ساز آموزشگاه تمرین کنید و بعد از آشنایی با صدای گام های مختلف، آگاهانه تر انتخاب کنید. این کار ریسک خرید اشتباه اولین ساز را عملا حذف می کند.
چک لیست انتخاب نوع هنگ درام
قبل از تصمیم نهایی، این پنج سوال را پاسخ دهید:
۱. هدفم چیست؟ یادگیری اصولی، فضاسازی و آرامش شخصی یا همنوازی؟ ۲. چه صدایی را دوست دارم؟ ضربی و خشک (نیترید) یا کشیده و ملایم (استنلس)؟ ۳. آیا گام انتخابی من منابع آموزشی کافی دارد؟ ۴. آیا امکان تست حضوری ساز قبل از انتخاب را دارم؟ ۵. آیا با مدرس یا نوازنده باتجربه ای مشورت کرده ام؟
محدودیت های هنگ درام که باید قبل از انتخاب بدانید
شناخت واقع بینانه این ساز به اندازه شناخت انواع آن مهم است:
تک گام بودن: هر هنگ درام فقط در یک گام می نوازد. برای اجرای قطعات در گام های دیگر، به ساز دوم نیاز خواهید داشت. نوازنده های حرفه ای معمولا چند هنگ درام دارند.
نیاز به کوک دوره ای: با نواختن مداوم، کوک ساز به مرور از تنظیم خارج می شود و کوک مجدد آن کار تخصصی است و هر تعمیرکاری از پس آن برنمی آید.
حساسیت به گرما و ضربه: قرار گرفتن طولانی زیر آفتاب یا ضربه محکم می تواند کوک ساز را به هم بزند. نگهداری هنگ درام به مراقبت بیشتری نسبت به بسیاری از سازها نیاز دارد.
این محدودیت ها دلیل انصراف از یادگیری نیستند؛ اما دانستن آن ها باعث می شود انتظار واقع بینانه ای از ساز داشته باشید و از انتخاب تان پشیمان نشوید.
سوالات متداول در مورد انواع هنگدرام
هنگ درام و هندپن چه فرقی دارند؟
هیچ فرقی ندارند؛ دو اسم برای یک ساز هستند. هنگ نام برند سازنده اصلی سوئیسی و هندپن واژه عمومی این خانواده ساز است.
هنگ درام چند نت دارد؟
مدل های رایج بین ۸ تا ۱۲ نت دارند. مدل های حرفه ای موسوم به موتانت می توانند نت های بیشتری داشته باشند. برای آشنایی با جای هر نت روی ساز، مقاله نت خوانی هنگ درام را بخوانید.
برای شروع، هنگ درام ایرانی مناسب است؟
بله. برندهای ایرانی معتبر برای سطح مبتدی و متوسط کیفیت قابل قبولی دارند و دسترسی به خدمات کوک مجدد داخل کشور، مزیت عملی مهمی برای آن هاست.
آیا می توانم بدون ساز، کلاس هنگ درام را شروع کنم؟
صددرصد. در جلسات اول می توانید با ساز آموزشگاه تمرین کنید و بعد از شناخت گام ها و صداها، ساز خودتان را آگاهانه انتخاب کنید. برای اطلاع از جزئیات دوره ها، صفحه هزینه کلاس هنگ درام را ببینید.
جمع بندی
انواع هنگ درام را چهار معیار از هم جدا می کند: تعداد نت، گام، جنس فولاد و سازنده. برای شروع، ترکیب ۹ نت با گام ر مینور کرد امن ترین انتخاب است و بین نیترید و استنلس، سلیقه صدایی شما تعیین کننده است. اگر هنوز مطمئن نیستید، قبل از هر تصمیمی صدای گام های مختلف را از نزدیک بشنوید؛ مطمئن ترین راه برای این کار، حضور در یک جلسه مشاوره و تعیین سطح است تا با شناخت درست، سازی را انتخاب کنید که سال ها همراه تان بماند.
